Aşı, ilaç ve tedavi

Burada aşılama planı, toplumun aşının olası risklerini nasıl takip etmeyi planladığı yanı sıra Covid-19 ilaçları ve tedavisi hakkında bilgi bulabilirsiniz.
Uppdaterades

ID116

Kim ne zaman aşılanacak?

Aşı, ilk önce Covid-19 hastalığına karşı korumaya en çok ihtiyacı olanlara sunulacaktır.

1. aşama: Aşının sunulacağı ilk grup huzurevlerinde kalanlar veya ev hizmeti alan kişiler ve bu kişilerle beraber yaşayan veya çalışan kişiler.

2. aşama: Aşı bundan sonra 65 yaş ve üstü kişilere sunulacaktır. Bu gruba ayrıca Bazı Engellilere Destek ve Hizmete Dair Kanun’a (LSS) göre yardım veya asistan ödeneği alan yetişkinler, sağlık personeli, kemik iliği veya organ nakli olmuş kişiler ve de diyaliz tedavisi alan kişiler de dahildir.

3. aşama: Üçüncü aşamada Covid-19 hastalığını ağır geçirme riski olan diğer kişilere ve salgın kontrol tedbirlerine uymakta zorlanan kişilere, örneğin demans hastalığı ve bilişsel veya psikolojik engeli olan kişiler, aşı sunulacaktır. Bu ayrıca sosyal açıdan savunmasız olan kişiler için de geçerlidir.

4. aşama: Aşı son olarak daha önceki aşamalardan herhangi birine dahil olmayan kişilere sunulacaktır. Çocuklara ve 18 yaşın altındaki gençlere normalde Covid-19 aşısı yaptırmaları tavsiye edilmiyor. Eğer altta yatan bir hastalık varsa bu hastalığı tedavi eden doktorla iletişime geçilmesi tavsiye ediliyor.

İsveç Halk Sağlığı Kurumu Folkhälsomyndigheten’in Covid-19 aşılamasına dair istatistikleri (İsveççe)

İsveç Halk Sağlığı Kurumu (Folkhälsomyndigheten) 18 yaşın altındaki kişilerin aşılanmasını tavsiye etme hususunda beklemeyi tercih etmiştir. Covid-19 hastalığını ağır geçirmesine neden olabilecek bazı hastalıklardan veya hallerden muzdarip olan çocuklar konusunda bazı durumlarda çocuğun doktoruyla görüşülebilir.

Sıra ne zaman bana gelecek?

Hangi gruba dahil olduğunuza bağlı olarak aşıya erişim sağlandığında size aşı sunulacaktır. Farklı bölgelerin aşılamaya davet için farklı yöntemleri olabilir ve farklı grupların aşılanması da farklılık gösterebilir. Şu an hangi gruba aşı sunulmakta olduğunu öğrenmek için bölgeniz veya 1177 Sağlık Rehberi (Vårdguiden)’deki mevcut bilgilere bakınız.

ID131

Aşılama ve hamileler

İsveç Halk Sağlığı Kurumu (Folkhälsomyndigheten) genel olarak hamilelerin Covid-19 aşısı olmalarını tavsiye etmiyor ancak herhangi bir risk grubunda olan hamileler 3. fazda bir mRNA aşısı ile Covid-19 hastalığına karşı aşı olabilir. Bu tavsiye, Covid-19 hastalığını ağır geçirmelerine neden olabilecek bir durumdan veya hastalıktan muzdarip olan kadınlar için geçerlidir örneğin, 35 yaş üstü veya vücut kitle indeksi (BMI) 30’un üzerinde olan kadınlar.

İsveç Halk Sağlığı Kurumu’nun web sayfasından hangi risk faktörlerinin Covid-19 hastalığını ağır geçirmeye neden olabileceğine dair daha fazla bilgi alın (Sayfa İsveççe’dir)

ID117

Aşı neye iyi geliyor?

Aşı ciddi hastalıklar için bir koruma oluşturuyor. Aşı yapıldıktan sonra vücudun bağışıklık sistemi Covid-19 hastalığına karşı bir koruma oluşturuyor. Ancak aşı olan herkesin tam koruma elde edebileceği kesin değil. Bu sadece Covid-19 aşısı için değil tüm aşılar için geçerli. Ancak her halükârda ciddi hastalık geçirme riskiniz azalıyor.

ID118

Aşı olduktan sonra ne yapacağım?

 Aşı olan kişilerin ilk dozu aldıktan üç hafta sonra ciddi bir hastalık için iyi bir koruması oluşuyor. Ancak korumanın daha etkili ve uzun süreli olması için ikinci dozu da alarak aşılamayı tamamlamak önemli. 

Aşı olan bir kişi, ilk dozdan üç hafta sonra birkaç farklı haneden kişiler ile kapalı alanda görüşebilir. Bu kişiler mağazalardan alışveriş yapabilir ve kuaföre de gidebilir ama diğer kişiler için kalabalık oluşturamazlar. İş trafiğinin yoğun olduğu saatlerde toplu taşıma araçlarıyla seyahat etmekten kaçının. İsveç Halk Sağlığı Kurumu, aşı olan kişilere adapte edilmiş tavsiyelerinde bunları yazıyor.

Aşı olan kişilerin, hanesinde başka bir kişide Covid-19 var diye evde kalmalarına gerek yok. 

Semptomları olmaması şartıyla araya mesafe koymadan çocuk ve torunlarıyla kapalı alanda da görüşebilirler.

Huzurevinde kalan ve aşı olan kişiler de yakınlarını ziyaret etmek için huzurevinden çıkabilir. Ancak bu kişiler, görüştüğü kişilerden risk grubunda olanları korumak için kendisini ve diğer kişileri nasıl koruyacağına dair tavsiyelere uymaya devam etmeli. 

Salgın toplumda hala çok yayıldığından ve yetişkinlerin büyük kısmının aşı olması vakit aldığından aşı olan kişiler için adaptasyonlar kademeli olarak yapılmak zorunda. Hastayken evde kalmak, elleri yıkamak, mesafeyi korumak ve semptomların olması durumunda test yaptırmak hakkındaki temel tavsiyeler toplumdaki herkes için hala geçerli.

İsveç Halk Sağlığı Kurumu’nun aşı olan kişilere adapte edilmiş tavsiyelerini buradan okuyun
(Sayfa İsveççe’dir)

Aşı sonrası semptomların oluşması durumunda numune alma

Yakın zamanda Covid-19 aşısı yaptırdıysanız ve aşı sonrası görülen tipik yan etkiler yaşıyorsanız, semptomlarınızın 24 saat içinde geçmesi durumunda test yaptırmanıza gerek yok. Semptomlarınız olduğu sürece evde kalın.

Semptomlarınız 24 saat geçmesine rağmen hala devam ediyorsa daha önceden aşı yaptırmış olsanız dahi test yaptırmanız önemli. Covid-19 olup olmadığınızı bilmeniz başkalarına bulaştırmamanız için önemli.

Aşağıdaki web sitelerinde bu konu ile ilgili daha fazla bilgi mevcut. (Sayfalar İsveççe’dir)

ID121

Aşı sertifikası

Şu anda tüm bölgelerin ortak bir ulusal belge veya sertifikası yok. İsveç Dijital Yönetim Ajansı (DIGG), alternatif bir dijital aşı sertifikası çıkarmak için çalışmalar yapıyor. Bu tarz sertifikalar, bazı ülkeler tarafından ülkeye girişlerde veya örneğin kültür ve spor etkinliklerinde istenebilir. Hükümetin hedefi, dijital aşı sertifikasının 2021 yazına kadar hazır olması. O zamana kadar aşı için sertifika düzenlemek aşıyı yapan kurumun sorumluluğunda. 

Daha fazla bilgi aşağıdaki web sitelerinde mevcut (Sayfalar İsveççe’dir)

ID129

Onaylanmış Covid-19 aşıları

İsveç’te ve AB’de onaylanmış 4 tane Covid-19 aşısı var:

  • Comirnaty, üretici Pfizer/BioNTech.
  • Covid-19 vaccine Moderna, üretici Moderna.
  • Vaxzevria, üretici Astra Zeneca (önceki adı Covid-19 Vaccine AstraZeneca). İsveç Halk Sağlığı Kurumu (Folkhälsomyndigheten), bu aşının 65 yaş ve üstüne yapılmasını tavsiye ediyor. 
  • Covid-19 Vaccine Janssen, üretici Janssen.

İsveç Tıbbi Ürünler Kurumu’nun (Läkemedelsverket) sayfasında bu farklı aşılar hakkında daha fazla bilgi bulabilirsiniz. (Sayfa İsveççe’dir)

ID102

Aşı, AB ve İsveç tıbbi ürünler kurumu Läkemedelsverket tarafından onaylanmalıdır

Aşılar genellikle AB içinde merkezi bir kararla onaylanmaktadır. Dolayısıyla aşı İsveç tıbbi ürünler kurumu Läkemedelsverket dahil tüm üye ülkelerin uzmanları tarafından incelenmektedir. Onay, aşının üreticisinin verdiği bilgi ve verilere dayalı olarak verilmektedir. AB içinde hangi testlerin ve klinik araştırmaların yapılması gerektiği ve bunların kapsamına dair kesin şartlar var.

Bir aşının onaylanıp onaylanmayacağının değerlendirmesinde, aşının faydaları klinik araştırmalarda bildirilen yan etkiler şeklinde görülebilecek mevcut olası risklerle karşılaştırılmaktadır. Aşı onaylandıktan sonra da yeni yan etkilerin tespit edilebilmesi için gözlemlenmeye devam edilmektedir.

ID108

Covid-19 aşılarının yan etkileri nelerdir?

En sık görülen yan etkiler, aşının yapıldığı bölgenin etrafında hassasiyet, şişlik ve kızarıklık gibi lokal yan etkilerdir. Kas ağrısı, ateş, baş ağrısı ve genel kırgınlık da yaşayabilirsiniz. Bunlar, vücudunuzun bağışıklık sisteminin doğal tepkileridir. Vakaların çoğunda tepkiler hafif seyrediyor ve birkaç günde geçiyor. Eğer semptomlarınız bir günden daha uzun süre devam ederse muhtemelen yan etki değildir ve bu durumda Covid-19 testi yaptırmalısınız. Semptomlarınız olduğu sürece evde kalın.

Sık rastlanan ve nadir görülen yan etkiler ile ilgili bilgiler bu aşıların İsveç Tıbbi Ürünler Kurumu’nun (Läkemedelsverket) sayfasındaki aşı broşürlerinden okunabilir. (Sayfa İsveççe’dir)

Tüm şüpheli yan etkiler takip ediliyor

İsveç hükümeti, İsveç Tıbbi Ürünler Kurumu’na (Läkemedelsverket) ileride kullanılabilecek Covid-19 aşılarının risklerini ve yan etkilerini takip etme görevini verdi.

İsveç Tıbbi Ürünler Kurumu’nun sayfasından bildirilen şüpheli yan etkiler hakkında okuyun. (Sayfa İsveççe’dir)

ID119

Olası yan etkiler durumda sigorta

Eğer bir ilaç nedeniyle zarar gördüğünüzü düşünüyorsanız davanızın ücretsiz olarak görülebilmesi için Svenska Läkemedelsförsäkringen AB’ye (İsveç İlaç Sigortası) başvurma hakkına sahipsiniz. Başvurduğunuzda bu kuruluş zararı araştırıyor ve eğer zararın ilaçtan kaynaklı olduğu değerlendirilirse tazminat alabiliryorsunuz. Bu aynı zamanda onaylı Covid-19 aşılarından herhangi birisiyle aşılanma için de geçerlidir.

Läkemedelsförsäkringen’in (İsveç İlaç Sigortası) web sitesinden daha fazla okuyun (İsveççe)

Covid-19 aşılanması neticesinde oluşan zararlara dair anlaşma hakkında bilgi Hükümetin web sitesi (İsveççe)

ID39

İlaç

Avrupa’da Covid-19 tedavisinde kullanılan iki tane onaylı ilaç var. Bunlar, antiviral bir ilaç olan Veklury (remdesivir) ve iltihabı azaltan ve bağışıklık sistemini baskılayan bir ilaç olan Dexametazon.

2020 Temmuz ayında AB komisyonu, Veklury’ye ”şartlı onay” verdi. Şartlı onay, mevcut verilerin normalde beklenenden daha az kapsamlı olmasına rağmen bir ilacın onaylanması demektir. Veriler ilacın faydalarının risklerinden daha çok olduğuna işaret ettiği ve hemen erişimin halk sağlığı açsından uygun olduğu için şartlı onay söz konusu olmuştur.

DSÖ, Remdesivir’in Covid-19 hastalarında kullanılmasını tavsiye etmemektedir.

İsveç Tıbbi Ürünler Kurumu’nun (Läkemedelsverket) Veklury (remdesivir) ve Dexametason hakkındaki açıklaması (Sayfa İsveççe’dir)

Yan etkileri bildirin
Eğer Covid-19 tedavisi için aldığınız ilaçlar nedeniyle herhangi bir yan etki oluşursa bu yan etkileri İsveç Tıbbi Ürünler Kurumu’na (Läkemedelsverket) bildirmeniz önemli. İsveç Tıbbi Ürünler Kurumu’nun web sitesinden bildirin.

Tıbbi Ürünler Ajansı covid-19 ve ilaçlar hakkında sık sorulan soruları  burada toplamıştır.

ID40

Tedavi

Covid-19 hastalığına yakalananların çoğu insan soğuk algınlığı veya grip belirtileri hisseder ve sağlık hizmetlerine başvurmaları gerekmez. Enfekte olanların küçük bir bölümü ciddi hasta olmakta ve hastanede tedaviye ihtiyaç duyabilmektedir. Aniden kötüleşirseniz veya dinlenirken bile nefes alma probleminiz varsa hemen sağlık hizmetlerine başvurun.

ID41

Hafif belirtiler halinde kendi kendine tedavi

Hafif semptomlarınız varsa, kendinizi daha iyi hissetmeniz için yapabileceğiniz birkaç şeyi 1177hizmeti şöyle tavsiye etmektedir:

  • Çok sıvı içiniz. Eğer öksürük veya ateşiniz varsa bu özellikle önemlidir.
  • Ekstra yastık kullanarak yatağın baş tarafını yükseltin.
  • Ateş düşürücü ilaçlar kullanın.
  • İyice dinlenin ama çok uzun süre hareketsiz yatmaktan kaçının. Hastalık akciğerlerin çalışma yeteneğini bozar ve hastalığın iyileşmesini zorlaştırabilir.

Daha fazla tavsiye 1177’de bulunabilir.

ID42

Ciddi hastalıklarda tedavi

Covid-19 olan bazı insanlar ciddi zatürre olmaktadır ve nefes almakta güçlük çekebilirler. Eğer ciddi hasta olursanız, etkilenen akciğer ve diğer organların işlevini desteklemek için tedavi göreceksiniz. Bu, örneğin, ekstra oksijen verilmesi veya bir solunum cihazı ile nefes alma yardımını içerebilir. Burada, 1177 solunum cihazı ile tedavinin nasıl olduğunu anlatmaktadır.

ID49

Covid-19 sonrası rehabilitasyon

Covid-19 hastalarının tedavi süreleri, özellikle yoğun bakımda olanlar için uzun olabilir.

Covid-19 sonrasında bazı durumlarda semptomlar uzun süre devam edebilir.  Hastalık size bulaştıysa ve geçmeyen fiziki ya da psikolojik rahatsızlıklar hissediyorsanız sağlık hizmetiyle irtibata geçmeniz gerekebilir. Bağlı olduğunuz sağlık ocağı ya da 1177 Sağlık Hizmet Hattından, rehabilitasyon için nereye başvurmanız gerektiği konusunda daha ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Sosyal Sağlık Genel Müdürlüğü, covid-19 sonrası antrenman ve tedavi konusunda somut tavsiyeler kapsayan rehabilitasyon çalışmaları için sağlık ve hasta bakım hizmetlerinde çalışan personelin yararlanabileceği bilgilendirme desteği oluşturmuştur. 

ID87

Aşı dolandırıcılığından nasıl korunursunuz

Dolandırıcılar, Covid-19 aşılaması ile beraber birçok kişinin aşı yaptırma isteğini kullanıyor. Burada dolandırıcılardan nasıl korunacağınıza dair bilgi bulabilirsiniz.

Dolandırıcılar şu an Covid-19 aşısını kullanmaya çalışıyor, diye bildiriyor İsveç polisi.  Dolandırıcılar genellikle yaşlılara ve hassas kişilere yöneliyor. Dolandırıcılar, İsveç Halk Sağlığı Kurumu’ndan (Folkhälsomyndigheten) veya bölgenizden aradıklarını ve Covid-19 aşısı için size randevu vermek istediklerini söylüyorlar. Dolandırıcılar, aradıklarında şifre üretici cihaz veya mobil bankacılık kimliğinizi kullanarak sizden kendinizi tanıtmanızı isteyecektir ve bunu kesinlikle yapmamalısınız. Bu tarz bir telefon aldığınızda hemen telefonu kapatın. 

1177 Sağlık Rehberi (Vårdguiden) de banka bilgilerinizi elde etmek veya aşı için ödeme almak isteyen dolandırıcılara dair uyarıda bulunuyor. 

Telefon dolandırıcılığından nasıl korunursunuz

  • Beklenmedik bir telefon aldığınızda sizinle iletişime geçen kişilerin isteği üzerine asla şifre üretici cihaz veya BankID kimliğinizi kullanmayın.
  • Şifrelerinizi ve diğer hassas bilgilerinizi kesinlikle başkalarına vermeyin.
  • Eğer tanımadığınız biri ararsa ve tereddütte kalırsanız, telefonu kapatın veya kendiniz araştırarak bulduğunuz bir telefon numarasından onları aramak istediğinizi söyleyin. İster yakın akraba olduğunu söyleyen kişiler olsun ister bir banka, şirket veya devlet kurumundan aradığını söyleyen kişiler, bu her durumda geçerlidir.
  • Kişisel bilgilerinizi biliyor diye sizinle iletişime geçen kişilere güvenmeyin. Dolandırıcılar sizi kandırmak için hakkınızdaki bilgileri internette bulabilirler.
  • Eğer dolandırıldıysanız veya dolandırıldığınızdan şüpheleniyorsanız derhal bankanızla iletişime geçin, olayı polise bildirin ve yakınınızdaki kişilerden destek alın.

Aşağıdaki bilgilendirme sayfaları İsveççe’dir